Trang chủ Lễ tân ngoại giao Câu chuyện ngoại giao

Câu chuyện “bày binh, bố trận” cho các chuyến thăm cấp cao
(Ngày đăng :22/12/2015 3:05:19 CH)

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng, tháng 7/2015.

Có lẽ chưa bao giờ, chuyện hậu trường về công tác chuẩn bị cho các chuyến thăm chính thức của Lãnh đạo cấp cao được chia sẻ một cách thẳng thắn như vậy từ chính người trong cuộc. Thứ trưởng Ngoại giao Hà Kim Ngọc – người từng tham gia công tác thiết kế một số chuyến thăm cấp cao, đã có cuộc trao đổi riêng với TG&VN về kinh nghiệm của ông trong công tác này.

Ông đánh giá thế nào về vai trò của công tác chuẩn bị đối với thành công của một chuyến thăm cấp cao?

Công tác chuẩn bị cho một chuyến thăm cấp cao có thể nói là rất quan trọng, quyết định phần lớn đến thành công của chuyến thăm đó.

Có nhiều yếu tố quyết định thành công của một chuyến thăm cấp cao chính thức. Tôi cho rằng, yếu tố quyết định nhất trong khâu chuẩn bị cho một chuyến thăm thành công gồm hai điều kiện: Điều kiện cần là xác định đúng tầm mức của chuyến thăm và điều kiện đủ là hai bên đạt được nhận thức chung về tầm mức quan trọng của chuyến thăm đó.

Đánh giá đúng tầm mức của một chuyến thăm không đơn giản! Người làm công tác chuẩn bị phải nhìn theo ba chiều: sâu, dài và rộng. Nhìn sâu vào quan hệ với đối tác của mình, để xem chuyến thăm sẽ có bước tiến gì mới, thậm chí tạo đột phá gì, động lực gì cho hợp tác... Nhìn dài vào lịch sử, hàng chục, thậm chí hàng trăm năm quan hệ, để xem chuyến thăm nằm ở vị trí nào trong cả tiến trình lịch sử đó... Và nhìn rộng ra ngoài phạm vi quan hệ song phương, xem xét tình hình khu vực, quốc tế để thấy hết được tầm mức, ảnh hưởng của chuyến thăm. Có chuyến thăm, thoạt nhìn người ta dễ có cảm tưởng chỉ có tính chất tượng trưng, song xem xét kỹ ba yếu tố nêu trên, thì nó lại có tầm chiến lược. Rõ ràng, nếu là chuyến thăm tượng trưng, nước đón sẽ đón theo kiểu tượng trưng. Nhưng nếu có tầm chiến lược, thì mọi chuyện lại khác hoàn toàn về chất.

Việc đạt được nhận thức chung của cả hai bên về tầm mức quan trọng của chuyến thăm còn phức tạp hơn, vì mỗi bên có nhận thức riêng, ưu tiên riêng đối với chuyến thăm đó. Sự lệch pha ban đầu là chuyện thường tình, song quá trình chuẩn bị phải làm sao để hai bên “khớp” vào với nhau, hiểu đúng và đi đến chia sẻ ý nghĩa, tầm mức quan trọng của chuyến thăm. Đây là khâu thuộc ưu tiên cao nhất của quá trình “thiết kế chuyến thăm”. Không giải quyết được khâu này thì nhận thức về tầm quan trọng chuyến thăm mới chỉ dừng ở một phía, sẽ dẫn đến những khó khăn, trở ngại sau này, mà chúng tôi hay ví là “trật đường ray”; hai bên luôn ở trạng thái thiếu hợp tác, bên đón không đáp ứng được quan tâm của bên thăm. Ngược lại, khi đạt nhận thức chung có thể ví như hai con ngựa cùng kéo cỗ xe chạy về một hướng. Khi bên đón đã nhận thức đầy đủ tầm mức, ý nghĩa chuyến thăm, sẽ có những điều bất ngờ đầy thú vị xảy ra, bởi vì bên đón sẽ chủ động có những sáng tạo, biệt lệ, góp phần vào thành công của chuyến thăm.

Vào cuối tháng 3/2015, khi chúng ta đang tích cực chuẩn bị phục vụ Tổng Bí thư thăm Mỹ và vấn đề địa điểm hội đàm với Tổng thống Obama đang là một vấn đề hai bên tích cực trao đổi. Tôi rất nhớ một câu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Ted Osius trao đổi với tôi sau khi vừa từ Mỹ trở lại Việt Nam: “Tất cả các cấp ở Mỹ đã nhận thức được tầm quan trọng chiến lược của chuyến thăm Mỹ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng”. Vì thế, lễ tân sẽ phải theo nội dung, tức là tính chất chiến lược của chuyến thăm sẽ quyết định mức độ lễ tân phù hợp. Nếu nhìn vào sự trọng thị phía Mỹ dành cho Tổng Bí thư và Đoàn Việt Nam, chúng ta có thể thấy phía Mỹ coi trọng và đánh giá chuyến đi quan trọng như thế nào.

Như vậy, công tác chuẩn bị cho một chuyến thăm cấp cao bao gồm rất nhiều yếu tố?

Vâng, đúng như vậy! Mỗi chuyến thăm cấp cao chính thức là sự tổng hòa nhiều yếu tố: nội dung, chương trình, lễ tân – hậu cần, an ninh, tuyên truyền... Người chủ trì công tác chuẩn bị phải có cái nhìn bao quát, toàn diện, cùng lúc phải để tâm đến tất cả các mặt, bởi từng yếu tố đều có tầm quan trọng của nó và tác động ở mức độ khác nhau đến thành công của chuyến thăm. Đồng thời, cần sắp xếp thứ tự ưu tiên hợp lý và sắp đặt những “tư lệnh” thành thạo công việc trên từng lĩnh vực cụ thể để vừa đảm bảo không bị tình trạng “thủng lưới” ở lĩnh vực đó, vừa có sự phối hợp nhịp nhàng, bổ trợ kịp thời cho nhau. Nhiều khi những chuyện sơ suất tưởng nhỏ, nhưng lại làm cho người trong cuộc cảm thấy không hài lòng và do đó, kết quả chuyến thăm không thực sự trọn vẹn.

Nói tóm lại, với mỗi chuyến thăm cấp cao, không được coi thường hay bỏ qua dù là những chi tiết rất nhỏ; coi thường, bỏ qua nó là lập tức “lãnh đủ” hậu quả, nhiều khi rất đáng tiếc đối với thành công chung của chuyến thăm.

Vậy yếu tố quyết định thành công là gì?

Trong các thành tố tôi vừa nêu trên của một chuyến thăm cấp cao, tôi chỉ xin đề cập một vài yếu tố, trong đó yếu tố nội dung là quan trọng nhất.

Nội dung được xem như linh hồn của chuyến thăm, bởi lẽ mỗi chuyến thăm cấp cao chính thức nhìn chung đều đánh dấu một giai đoạn phát triển của quan hệ giữa hai đối tác và mở ra giai đoạn phát triển mới. Nội dung trong chuyến thăm phải phản ánh quan tâm chung của cả hai bên và không chỉ giới hạn trong quan hệ song phương, mà còn được mở rộng ra cả các vấn đề khu vực và quốc tế. Đây là vấn đề cần xử lý khéo léo, vì mỗi bên đều có danh sách các nội dung ưu tiên của riêng mình. Cần phải sớm định hình được nội dung thuộc quan tâm chung và ưu tiên của cả hai bên, nhằm tạo thuận lợi cho quá trình chuẩn bị chuyến thăm.

Đồng thời, cần lưu ý thông điệp xuyên suốt của cả chuyến thăm, thông điệp trong từng hoạt động, với từng đối tượng, nhằm tạo dấu ấn sâu sắc cho chuyến thăm. Một đòi hỏi nữa là mỗi chuyến thăm cần tạo cái “mới” hợp lý, trên nền tảng của các chuyến thăm trước, điều này đòi hỏi nỗ lực rất lớn.

Chương trình của mỗi chuyến thăm cũng rất quan trọng, nó vừa thể hiện tầm mức và chất lượng quan hệ, vừa phản ánh thái độ của nước chủ nhà với khách. Việc thu xếp chương trình đòi hỏi nỗ lực rất lớn từ hai phía để đảm bảo một chương trình hợp lý, mỗi hoạt động đều phải có ý nghĩa, tạo thành bức tranh chung đa màu sắc của chuyến thăm. Mặc dù đã có công thức chung cho các chuyến thăm cấp cao, song mỗi chuyến thăm cụ thể lại có nét đặc thù, đòi hỏi những người chuẩn bị phải linh hoạt và sáng tạo. Có cả một chút nghệ thuật trong đó, nhằm đảm bảo yêu cầu, thường rất cao, của cả hai phía, nhất là của phía thực hiện chuyến thăm.

Cả hai thái cực cần tránh là thu xếp chương trình sơ sài, không phản ánh đúng thực trạng của quan hệ, tầm mức của vị Lãnh đạo thực hiện chuyến thăm; và ở thái cực kia là chương trình quá nặng, xếp quá dày, không có thời gian dự phòng, dẫn đến tình trạng căng thẳng cho Đoàn thăm, cuộc sau phải chờ cuộc trước do thời gian trao đổi kéo dài hơn dự kiến, người tiếp thì không hài lòng vì chờ đợi, mà khách thì áy náy vì nói chưa hết câu chuyện và để người tiếp phải chờ.

Đó là chưa nói đến điều kiện thời tiết, lệch múi giờ, sau chuyến bay dài xuyên đại dương... ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe. Có những Đoàn thăm vượt qua hành trình dài đến những vùng lạnh giá, có tuyết rơi, ở nước bạn là ngày thì ở Việt Nam lại là đêm, đúng lúc hội đàm căng nhất, cần tập trung cao độ nhất, thì theo đồng hồ sinh học lại là lúc chúng ta đang ngon giấc nhất theo giờ Việt Nam. Nhiều khi chương trình quá căng thẳng khiến Trưởng đoàn bị mệt, dẫn đến một số chương trình tiếp sau không thực hiện được. Tình thế bất khả kháng, song cả hai bên đều kém vui!

Lễ tân không đơn thuần là vấn đề hình thức lễ nghi mà còn là một khía cạnh chính trị của chuyến thăm và ở mức độ cao hơn là quốc thể. Ở đây, có một vấn đề mà chúng ta thường xuyên phải xử lý là sự khác biệt trong tập quán, quy định, thông lệ về lễ tân của hai nước, nhất là đối với những nước có hệ thống chính trị khác với Việt Nam. Đồng thời, điều không tránh khỏi là sự so sánh về mức độ lễ tân giữa nước này với nước kia... Quá trình chuẩn bị về lễ tân vì thế rất công phu, đòi hỏi vừa phải có cái nhìn tổng thể, toàn diện, vừa phải rất cụ thể, tỉ mỉ, với một thái độ thông hiểu, xây dựng và hợp tác giữa hai bên.

 

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh hội đàm với Ngoại trưởng John Kerry tại Hà Nội, tháng 12/2013.


Qua kinh nghiệm, tôi rút ra một bài học là trong mọi trường hợp, người làm công tác chuẩn bị phải nỗ lực hết sức mình, trao đổi với lý lẽ thuyết phục để đối tác hiểu và đáp ứng các yêu cầu chính đáng của ta. Mặt khác, nếu vì lý do khách quan chưa đạt được như mong muốn, thì cũng giải thích thấu đáo để Lãnh đạo ta hiểu thực tiễn lễ tân của đối tác và có sự cảm thông.

 

Khâu tuyên truyền cũng đóng vai trò rất quan trọng. Từ đề án chung, chúng ta phải xây dựng kế hoạch, kịch bản chi tiết cho từng ngày, từng hoạt động. Cả guồng máy phải chủ động, sắp đặt các khâu ăn khớp với nhau, từ nội dung tin về các hoạt động, cho đến hình ảnh, thời điểm truyền tải về trong nước, khắc phục sự chênh lệch về múi giờ ở nước sở tại và trong nước... sao cho tin tức đưa tới công chúng kịp thời, tạo hiệu ứng lan tỏa trong dư luận.

Những khó khăn thường gặp trong công tác này là gì, thưa ông?

Khó khăn thì khá nhiều. Tôi chỉ xin nêu một vài vấn đề khá tiêu biểu.

Việc chọn đúng “điểm rơi” cho chuyến thăm không phải lúc nào cũng dễ dàng! Phải làm sao để “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, hay theo cách nói của phương Tây là “khi các chòm sao cùng hội tụ” (when the stars line up). Yếu tố điểm rơi trước hết liên quan đến tình hình ở Việt Nam và ở nước hay tổ chức đối tác, có thuận cho việc thực hiện chuyến thăm hay không? Nhiều khi mọi thứ đã lên khuôn định hình thì một thảm họa thiên tai xảy ra ở Việt Nam chẳng hạn hay tình hình chính trị ở nước đón lại bất ổn, có bạo động... thì chuyến đi sẽ bị trì hoãn. Rồi tình hình khu vực, quốc tế có liên quan trực tiếp đến ta, đến nước đối tác đều tác động ngay đến việc tiến hành chuyến thăm.

Thực tiễn đã cho thấy, nhiều chuyến thăm cấp cao đến phút chót buộc phải hoãn. Do đó, chọn thời điểm “trong ấm, ngoài êm” là cả một quá trình nghiên cứu, chuẩn bị công phu, lường trước nhiều yếu tố bất trắc có thể xảy đến bất thình lình. Cũng chính vì vậy, việc chuẩn bị cho một chuyến thăm có thể mất nhiều năm trời, nhất là đối với những chuyến thăm có ý nghĩa lịch sử và chiến lược như chuyến thăm Mỹ vừa qua của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Hay việc “kiểm soát kỳ vọng” của hai bên cũng là vấn đề không đơn giản.

Thực tiễn cho thấy luôn có sự mâu thuẫn giữa kỳ vọng và điều khả thi. Mâu thuẫn đó có ngay trong nội bộ từng bên và giữa hai bên với nhau. Mỗi bên, với sự kỳ vọng của mình, đều đặt ra mục tiêu tối đa cho chuyến thăm. Nếu quá tham vọng có thể dẫn đến thất vọng. Người làm công tác chuẩn bị cần xác định rõ điểm then chốt nhất, phù hợp nhất cho mỗi chuyến thăm; không nên chất hết mọi vấn đề của quan hệ với đối tác lên một chuyến đi, điều này là bất khả thi! Phải tìm được một công thức chung, vừa tạo được bước tiến mới trong quan hệ, vừa đáp ứng được yêu cầu của cả hai bên. Để làm được điều đó, cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng, dựa vào những hiểu biết sâu về tiến trình quan hệ với đối tác, xác định rõ ưu tiên của mỗi bên, khả năng đạt thỏa thuận… Đồng thời, phải trải qua một quá trình trao đổi, vận động, đàm phán công phu để tiến tới nhận thức chung và kết quả chung cho chuyến thăm. Và ở đây, phương châm “dĩ bất biến, ứng vạn biến” cần được áp dụng một cách nhuần nhuyễn.

Ông có thể chia sẻ ấn tượng sâu đậm nhất của mình trong công tác chuẩn bị cho một chuyến thăm cấp cao mà ông từng đảm nhiệm?

Trong chuyến thăm Mỹ vừa qua của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, công việc chuẩn bị rất bộn bề, vì đây là chuyến đi có tầm vóc lịch sử, chiến lược, không chỉ với quan hệ song phương, mà còn cả khía cạnh khu vực và toàn cầu. Điều mà tôi rất ấn tượng là hình ảnh của Tổng Bí thư trong suốt chuyến thăm, vừa đàng hoàng, đĩnh đạc, tự tin, vừa bình dị, nhân văn, sâu sắc.

Trong quá trình chuẩn bị cho chuyến thăm, đây là một vấn đề được đặt ra rất nghiêm túc và hết sức được coi trọng, vì đây là chuyến thăm đầu tiên của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam – người đứng đầu hệ thống chính trị của đất nước ta - sang Mỹ. Hình ảnh của Tổng Bí thư là hình ảnh của Đảng, của đất nước và dân tộc. Rất nhiều yêu cầu phải xử lý cùng một lúc: từ chuẩn bị nội dung, kịch bản chi tiết cho hội đàm, sắp xếp chương trình phù hợp, cho đến cung cấp thông tin cụ thể về các đối tác (như tác phong, cá tính, sở thích, những cuốn sách, hồi ký đã xuất bản…), các câu chuyện trao đổi ngoài lề… tạo sự gần gũi giữa các nhà lãnh đạo hai bên… Nếu mọi người để ý, trước khi Tổng Bí thư thăm Mỹ, có khá nhiều đoàn Chính quyền, Quốc hội Mỹ thăm Việt Nam xin được tiếp kiến Tổng Bí thư; đây cũng là những dịp tốt để người làm công tác chuẩn bị coi như là các hoạt động tập dượt, để đúc rút kinh nghiệm cho chuyến thăm chính thức. Rồi khi chuyến thăm đang diễn ra, việc cập nhật thông tin liên tục cho Lãnh đạo là điều cần thiết. Nói tóm lại, là không được để Tổng Bí thư bất ngờ trước bất cứ tình huống nào!

Tôi quan sát thấy Tổng Bí thư bước vào cuộc hội đàm với Tổng thống Obama với một tâm thế rất chủ động và mọi người đã chứng kiến hình ảnh Tổng Bí thư hội đàm với Tổng thống Obama, cũng như gặp gỡ báo chí rất thoải mái, sinh động. Tôi đặc biệt ấn tượng bởi cuộc gặp của Tổng Bí thư với các tầng lớp nhân dân Mỹ. Thay vì ngồi trên bàn chủ tọa, Tổng Bí thư đi đến từng bàn, bắt tay và trò chuyện với từng người. Tôi nhìn thấy trên khuôn mặt và trong ánh mắt những người phụ nữ bình dân Mỹ sự xúc động, nước mắt rưng rưng khi Tổng Bí thư hỏi thăm về gia đình, công việc… của họ. Không còn khoảng cách giữa người Lãnh đạo cao nhất của đất nước Việt Nam và một người dân thường ở Mỹ, chỉ còn là sự chia sẻ giữa hai con người, từ trái tim đến trái tim! Điều này đã tác động rất mạnh đến công chúng Mỹ.

Theo kinh nghiệm của ông, những cán bộ ngoại giao đã, đang và sẽ đảm nhiệm công tác này cần chuẩn bị những gì để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình trong giai đoạn hiện nay?

Để hoàn thành tốt công tác này, theo tôi có nhiều việc phải làm. Ở phần trên tôi đã nêu một số điểm. Tôi xin nêu thêm số điểm cần lưu ý khác.

Trước hết, cần làm tốt công tác nghiên cứu. Nghiên cứu, đánh giá vẫn là gốc của công tác chuẩn bị. Muốn bày binh bố trận thì phải biết rõ “thế trận” của ta, của đối tác và chỉ có nghiên cứu kỹ quan hệ song phương, rồi nhìn rộng ra khu vực, quốc tế, chúng ta mới hình dung hết được. Với những yêu cầu tôi nêu ở phần trên, ví dụ như xác định đúng tầm mức chuyến thăm, chọn đúng điểm rơi, chọn thông điệp…, nếu không có nghiên cứu thì sẽ không “trúng”. Từ những chuyến thăm trước, phải nghiên cứu, rút ra được bài học thành công, chưa thành công. Nhiều khi phải lật lại sử ký, đọc kỹ những sự kiện đã diễn ra cách đây hàng chục, thậm chí hàng trăm năm để tìm ý tưởng cho chuyến thăm, hay thiết kế nội dung một hoạt động. Thiếu nghiên cứu, công tác chuẩn bị sẽ rơi vào tình trạng “chơi vơi”, không chắc chắn và sẽ ảnh hưởng đến thành công của chuyến thăm.

Thứ hai là phải nắm vững đường lối, chủ trương chung về đối ngoại, cũng như với đối tác của ta. Nhưng khi đi vào triển khai cụ thể, cần có sự sáng tạo, linh hoạt và xuất phát từ thực tiễn mà tìm giải pháp xử lý phù hợp. Các chuyến thăm cấp cao có những điểm chung nhất định, song mỗi chuyến thăm lại có những nét riêng, không lặp lại với các chuyến thăm trước. Điều đó đòi hỏi người làm công tác chuẩn bị không bao giờ được chủ quan, phải hết sức cầu thị. Đồng thời, phải luôn có các phương án dự phòng tình huống xấu nhất, để có thể chủ động ứng phó khi tình huống đó xảy ra.

Thứ ba là vấn đề phối hợp với các cơ quan hữu quan trong nước và với các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong quá trình chuẩn bị cũng rất quan trọng. Phải tạo dựng được cơ chế phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng trong ngoài, không để trục trặc ở bất cứ khâu nào. Một nguyên tắc tối quan trọng là “thông tin thông suốt”, đặc biệt người phụ trách phải nắm được thông tin đầy đủ, toàn diện, thì mới chỉ đạo “trúng” được. Các cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài có vai trò rất lớn, là chỗ dựa, cầu nối quan trọng với sở tại. Trong quá trình chuẩn bị cho chuyến thăm Mỹ của Tổng Bí thư vừa qua, chúng ta đã đảm bảo được nguyên tắc “thông tin thu về một mối”, tránh được tình trạng nhiễu loạn thông tin, nên đã có sự chỉ đạo khá thống nhất, hiệu quả.

Thứ tư là phải xây dựng quan hệ làm việc lâu dài, hiệu quả, tin cậy với các đối tác nước ngoài; hiểu cách thức vận hành bộ máy, các quy định về lễ tân, an ninh… của nước họ. Khi gặp phải những vấn đề có sự khác biệt, thậm chí bất đồng, cần kiên trì vận động, giải thích, thậm chí có cả đấu tranh, song phải luôn giữ khuôn khổ hợp tác.

Thứ năm, cần hết sức tranh thủ tận dụng và học hỏi từ nguồn chất xám, kinh nghiệm của các thế hệ cán bộ đi trước, những người đã tham gia công tác chuẩn bị cho các chuyến thăm cấp cao, các chuyên gia về quan hệ với đối tác. Đồng thời, phải trải qua quá trình tập dượt với các chuyến thăm từ nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp, từ đoàn cấp thấp đến cấp cao.

Khánh Nguyễn (thực hiện)

Theo tgvn.com.vn

Tin liên quan

Ngoại giao Việt Nam đồng hành cùng đất nước(28/08/2020 3:02:41 CH)

Đóng góp của Ngoại giao Việt Nam vào chiến thắng lịch sử mùa Xuân năm 1975(02/05/2020 9:58:50 CH)

Mặt trận ngoại giao - từ Hiệp định Paris đến ngày đại thắng năm 1975(29/04/2020 10:14:38 CH)

Nâng cao vai trò của nữ cán bộ đối ngoại(10/10/2019 4:15:50 CH)

Fidel Castro: Những chuyến thăm lịch sử(05/10/2018 4:30:28 CH)

825 Người đang Online

CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ NGOẠI VỤ TỈNH LAI CHÂU

Trụ sở cơ quan: Tầng 1 nhà E khu Trung tâm Hành chính Chính trị tỉnh Lai Châu

Điện thoại: 02133.878.632 Fax: 02133.876.443 Email: banbientap@laichau.gov.vn

Chịu trách nhiệm nội dung: Đinh Quang Tuấn - Giám đốc Sở Ngoại vụ

Giấy phép xuất bản số: 764/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông cấp ngày 06/10/2015

Ghi rõ nguồn: "www.songoaivu.laichau.gov.vn" khi sử dụng thông tin trên website này


...