NHỮNG GIƯỜNG MỐI BẢO VỆ LỢI ÍCH DÂN TỘC (Ngày đăng :18/12/2015 3:33:03 CH)
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Bình Minh đón và hội đàm với Phó Chủ tịch EC Catherine Ashton. Ảnh: Hải Minh

Đúng 70 năm trước, trong không khí cách mạng sục sôi của mùa thu tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh thành lập Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chính thức khai sinh nhiều cơ quan, bộ, ngành của nước Việt Nam mới, trong đó có ngành công an và ngành ngoại giao. Ngay từ những buổi đầu gian khó ấy, quốc phòng, an ninh, ngoại giao đã gắn bó khăng khít, tương hỗ nhau, trở thành giường mối quốc gia, sát cánh cùng với các lực lượng khác đấu tranh để bảo vệ lợi ích dân tộc, bảo vệ nhân dân.

NGOẠI GIAO VIỆT NAM VÌ ĐỘC LẬP, HÒA BÌNH VÀ PHÁT TRIỂN

       70 năm đồng hành cùng dân tộc, ngoại giao Việt Nam đã ghi đậm dấu ấn trong những thắng lợi lịch sử của sự nghiệp giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước trước đây cũng như công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay. Cùng với các mặt trận khác, ngoại giao đã góp phần đưa Việt Nam từ một đất nước không có tên trên bản đồ thế giới đến vị thế đàng hoàng của một quốc gia đóng vai trò ngày càng lớn ở khu vực.

       Khắc cốt ghi tâm nguyên tắc “độc lập, tự chủ, bảo vệ lợi ích quốc gia”

       Ngay từ thuở ban đầu phải đối mặt với nhiều thù trong giặc ngoài, bằng Hiệp định sơ bộ ngày 6-3-1946 và Tạm ước ngày 14-9-1946, ngoại giao đã góp phần quan trọng bảo vệ thành công chính quyền cách mạng non trẻ với việc thực hiện sách lược “hòa để tiến”, phân hóa kẻ thù, tranh thủ thêm thời gian củng cố lực lượng để chuẩn bị cho cuộc trường kỳ kháng chiến. Những quyết sách đối ngoại táo bạo, đúng đắn trong thời khắc vận nước ở thế “ngàn cân treo sợi tóc” càng làm nổi bật tầm vóc tư tưởng và thiên tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đối ngoại. Từ nguyên tắc “dĩ bất biến, ứng vạn biến, “đặt lợi ích dân tộc lên hàng đầu” đến sách lược ngoại giao tâm công và phương châm “thêm bạn, bớt thù”, tất cả đã trở thành những bài học kinh điển về nghệ thuật ngoại giao mang đậm phong cách Hồ Chí Minh mà đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

       Trong cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc, ngoại giao Việt Nam đã thực sự trở thành một mặt trận quan trọng, có ý nghĩa chiến lược. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ba mặt trận chính trị, quân sự và ngoại giao đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, đưa cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Không chỉ đơn thuẩn phản ánh cục diện trên chiến trường, ngoại giao còn chủ động, tích cực tập hợp lực lượng, tạo tiền đề thuận lợi cho các mặt trận quân sự và chính trị. Đóng vai trò cầu nối giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới, ngoại giao đã tranh thủ tối đa sự ủng hộ, giúp đỡ của bạn bè quốc tế cho cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta.

       Những chiến thắng vang dội trên chiến trường đã lần lượt được ngoại giao cụ thể hóa trên bàn đàm phán qua các Hiệp định Genève năm 1954, Hiệp định Paris năm 1973, để từ đó dân tộc ta đi tới đại thắng mùa xuân năm 1975, đưa non sông liền một dải, thu giang sơn về một khối.

       Trong sự nghiệp kiến thiết, xây dựng đất nước, nhất là trong công cuộc đổi mới, ngoại giao đã góp phần phá bao vây, cấm vận, chủ động triển khai đường lối đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa, nỗ lực duy trì môi trường hòa bình, tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thực hiện đúng mong muốn “sẵn sàng làm bạn với tất cả các nước dân chủ” mà Bác Hồ luôn tâm niệm ngay từ những ngày đầu lập nước, Việt Nam ngày nay đã thực sự “là bạn, là đối tác tin cậy của tất cả các nước và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế”. Từ chỗ bị bao vây về kinh tế, cô lập về chính trị và chỉ có quan hệ với các nước trong phe XHCN, đến nay nước ta đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 185/193 quốc gia thành viên LHQ, có quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư với hơn 230 quốc gia và vùng lãnh thổ, là thành viên tích cực của trên 70 tổ chức khu vực và quốc tế, đóng vai trò quan trọng trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và nheièu cơ quan quan trọng của LHQ.

       Đi đầu trong nhiệm vụ đưa đất nước hội nhập quốc tế toàn diện

       Trong một thế giới toàn cầu hóa với sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng lớn, hội nhập quốc tế đã trở thành sự lựa chọn khách quan và tất yếu.

       Trước hết, chúng ta đã đẩy mạnh việc đưa quan hệ với các nước đi vào chiều sâu thực chất, cơ bản hoàn tất việc thể chế hóa khuôn khổ quan hệ với các đối tác ưu tiên, quan trọng. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử đối ngoại 70 năm qua, chúng ta đã xây dựng được khuôn khổ quan hệ Đối tác chiến lược và Đối tác toàn diện với tất cả cả nước lớn, trong đó có 5 nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ.

       Trong đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, các quyết sách lớn về đường lối, chính sách đối ngoại như đàm phán và ký kết Hiệp định Genève; đàm phán và ký kết Hiệp định Paris đều có sự đóng góp rất quan trọng của ngành Công an với ý nghĩa rất lớn trong việc hình thành chiến lược, chiến thuật đàm phán, xác định mục tiêu trong từng giai đoạn, thực hiện thắng lợi chiến lược “đánh và đàm”; kết hợp nhịp nhàng giữa chiến trường và bàn đàm phán, tiến tới thắng lợi cuối cùng.

       Thứ hai, ngoại giao luôn đi đầu trong việc triển khai chủ trương hội nhập quốc tế toàn diện mà Đại hội Đảng XI đã đề ra. Ngoại giao đã tích cực đóng góp vào việc tăng cường quan hệ kinh tế đối ngoại. Lần đầu tiên sau hai thập kỷ, Việt Nam liên tục xuất siêu từ năm 2012 đến năm 2014, tiếp tục là điểm sáng ở Đông Nam Á trong việc thu hút đầu tư nước ngoài với sự có mặt của trên 100 tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới, trong đó nhiều tập đoàn đã và sẽ đặt “đại bản doanh” tại Việt Nam. Sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 22 về hội nhập quốc tế, công tác đối ngoại đã chứng kiến những bước tiến mạnh mẽ. Lần đầu tiên, Việt Nam tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của LHQ, tiến hành đàm phán đồng thời nhiều Hiệp định thương mại tự do lớn như TPP và RCEP, được bạn bè quốc tế tín nhiệm bầu với số phiếu rất cao vào các cơ quan quan trọng của LHQ như Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2014-2016, Ủy ban Di sản Thế giới cảu Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của LHQ (UNESCO) nhiệm kỳ 2013-2017, đảm nhiệm chức Chủ tịch Hội đồng Thống đốc Cơ quan năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) nhiệm kỳ 2013-2015. Trong giai đoạn này, ngoại giao đa phương cũng được nâng tầm, chuyển từ phương châm “tham gia tích cực” sang “chủ động đóng góp xây dựng luật chơi chung” với việc Việt Nam đưa ra nhiều sáng kiến, đề xuất hợp tác được các nước bạn bè, đối tác ủng hộ, đánh giá cao.

       Thứ ba, ngoại giao đã phối hợp chặt chẽ với quốc phòng, an ninh, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Chúng ta đã hoàn thành phân giới, cắm mốc trên toàn tuyến biên giới trên bộ với Trung Quốc và Lào, đang triển khai phân định biên giới với Campuchia, góp phần đưa đường biên giới trên bộ giữa Việt Nam với các nước láng giềng trở thành đường biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định và phát triển. Ngoại giao cũng giành được sự ủng hộ rộng rãi của cộng đồng quốc tế đối với lập trường chính nghĩa và các lợi ích chính đáng của Việt Nam trong vấn đề Biển Đông. Phát biểu tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 28, năm 2013, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã khẳng định: “Ngoại giao đã có những đóng góp xứng đáng vào việc bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc”.

       Thứ tư, công tác ngoại giao văn hóa, bảo hộ công dân và công tác người Việt Nam ở nước ngoài đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Chúng ta đã vận động thành công để UNESCO công nhận nhiều di sản văn hóa của nước ta là di sản văn hóa thế giới. Ngoại giao đã góp phần xây dựng đồng thuận và huy động sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân đối với các đường lối, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước, quảng bá và nâng cao hình ảnh, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Ngoại giao cũng luôn có mặt trên tuyến đầu trong việc hợp tác, đấu tranh nhằm bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của kiều bào ta ở nước ngoài, vận đồng kiều bào hướng về quê hương, đất nước, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc bằng các nguồn lực tinh thần và vật chất.

Cố vấn Lê Đức Thọ và phái đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vui mừng sau khi kết thúc đàm phán Hiệp định Paris. Ảnh: LIFE

       Trong những năm tháng hào hùng chống chiến tranh xâm lược, ngoại giao đã góp phần đưa Việt Nam trở thành một biểu tượng trong lòng bạn bè quốc tế về một dân tộc anh hùng, yêu chuộng hòa bình và luôn khát khao độc lập, tự do. Đây cũng là giai đoạn chúng ta rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá về nguyên tắc độc lập, tự chủ, cách bảo vệ lợi ích của nước nhỏ tại đấu trường ngoại giao đa phương, về sách lược “vừa đánh, vừa đàm” và cách ứng xử khéo léo trong quan hệ với các nước lớn theo phương châm “ngũ tri” (biết mình, biết người, biết thời thế, biết dừng và biết biến) mang đậm triết lý phương Đông đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh nâng lên tầm nghệ thuật.

       Nắm bắt cơ hội, hóa giải thách thức, vững bước hướng tới tương lai

       Ngày nay, hòa bình và hợp tác vẫn là xu thế chủ đạo, nhưng các nhân tố bất ổn, thậm chí nguy cơ xung đột cục bộ ngày càng nhiều. Đặc biệt, tình hình Biển Đông diễn biến rất phức tạp, các nguy cơ đe dọa an ninh, chủ quyền biển đảo của đất nước nổi lên ngày càng gay gắt. Thách thức và cơ hội luôn đan xen và có tính chuyển hóa lẫn nhau. Tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 28 (12-2013), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định ba nhiệm vụ đối ngoại quan trọng nhất trong thời gian tới là giữ vững môi trường hòa bình, ổn đinh; bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ chế độ XHCN. Ba nhiệm vụ này mang tính biện chứng tác động qua lại và liên quan mật thiết đến nhau. Tổng Bí thư nhấn mạnh, trong thời bình, ngoại giao là lực lượng “đi đầu trong kiến tạo hòa bình, bảo vệ Tổ quốc và thu hút nguồn lực cho phát triển đất nước”.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm dự lễ khánh thành cột mốc 506, cửa khẩu Lao Bảo, ngày 5-9-2008. Ảnh: Hoàng Giang

       Để thực hiện trọng trách lớn lao đó, ngoại giao Việt Nam đang nỗ lực đổi mới tư duy, tìm tòi sáng tạo hơn nữa từ lối tư duy đến cách làm nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác đối ngoại. Bám sát cái “bất biến” là lợi ích quốc gia, dân tộc để ứng xử “vạn biến” linh hoạt, thích ứng với một thế giới đang không ngừng thay đổi là yêu cầu bắt buộc đối với ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ mới.

Theo Tạp chí Nhân quyền số 9/2015

-